Giới thiệu khái quát về di tích

      1. Tên gọi di tích: Đình Hoàng Cầu là tên gọi theo địa danh thôn Hoàng Cầu.

        2.  Địa điểm phân bố và đường đến di tích

  1. Địa điểm phân bố:

Trước đây:

Thời Lê, Hoàng Cầu nguyên là xóm trại của phường Thịnh Hào.

Thời Nguyễn, phường Thịnh Hào trở thành một làng lớn thuộc tổng Hạ, huyện Vĩnh Thuận, phủ Hoài Đức, tỉnh Hà Nội.

Trong tài liệu: “Làng Bắc Kỳ”, năm 1932, ghi: Xã Thịnh Hào có 5 làng nhỏ trên cơ sở 5 trại cũ: Làng Miếu, Hào Nam, Quan Thổ, Hoàng Cầu và Trung Thôn thuộc tổng Yên hạ, huyện Hoàng Long, tỉnh Hà Đông.

Theo biên bản chia khu ngoại thành ngày 2/5/1946, làng Thịnh Hào thuộc khu Đống Đa.

Hiện nay: Đình Hoàng Cầu có địa chỉ tại số 40 phố Nguyễn Phúc Lai, phường Ô Chợ Dừa, quận Đống Đa, thành phố Hà Nội.

  1. Đường đến di tích:

Di tích đình Hoàng Cầu nằm ở trung tâm thủ đô Hà Nội, đến với di tích có thể đi theo nhiều tuyến đường, song tiện lợi và dễ dàng hơn cả là đi theo đường sau:

Từ trung tâm hồ Hoàn Kiến theo đường Tràng Thi, Lê Duẩn, rẽ phải theo phố Khâm Thiên, đến ngã 5 Ô Chợ Dừa theo đường đê La Thành, đến phố Nguyễn Phúc Lai đi khoảng 100m là đến di tích.

3. Sự kiện và nhân vật lịch sử:

Đình Hoàng Cầu được khởi dựng từ rất sớm gắn với sự hình thành và phát triển của làng Hoàng Cầu. Theo các nguồn tư liệu lịch sử và nội dung văn bia hiện còn được lưu giữ tại đình cho thấy di tích đình Hoàng Cầu ít nhất được khởi dựng ở thời Lê Mạt (thế kỷ XVIII), phụng thờ Bố Cái đại vương Phùng Hưng, phụ thờ hai người con của ngài là Phùng An và Bảo Hoa công chúa, thờ Cao Sơn đại vương và thần Bạch Mã.

- Phùng Hưng là danh nhân lịch sử - anh hùng dân tộc. Ông quê ở Đường Lâm (nay thuộc thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội), xuất thân dòng dõi quan lang. Năm 971, ông dựng cở khởi nghĩa tấn công Tống Bình, lật đổ ách đô hộ của nhà Đường. Phùng Hưng tổ chức lại việc cai trị với mong muốn xây dựng quyền tự chủ lâu dài. Ông trông coi chính sự đất nước được 7 năm thì mất, Phùng An lên nối nghiệp nhưng chỉ duy trì được một thời gian ngắn thì bị nhà Đường dụ hàng. Từ đó, họ Phùng tản mác mỗi người một nơi. Truyền thuyết dân gian kể lại: Phùng Hưng rất hiển linh, ông thường hiện hình giúp dân lúc hoạn nạn. Kể từ các bậc vua chúa cho tới dân gian, đều cho là linh ứng và lập đền thờ ông ở rất nhiều nơi. Riêng tại quận Đống Đa cũng đã có tới 5 nơi thờ ông: Lăng Phùng Hưng thuộc phường Cát Linh, đình Thịnh Hào, thuộc phường Hàng Bột; Nghè Tây Hưng, đình Đông Các và đình Hoàng Cầu, thuộc phường Ô Chợ Dừa.

- Cao Sơn đại vương – vị thần trấn Nam của kinh thành Thăng Long: Theo sự tích nói rằng, Tản Viên, Cao Sơn và Quý Minh là 3 người con tương ứng với 3 đỉnh núi của ngọn Ba Vì. Ba vị này mang tư cách thần núi “Tam vị nhất thể” biểu tượng cho hòn núi chủ của dân tộc. Cao Sơn không cần phải quan tâm đến sự tích mà người dân hiểu ngay đó là hòn núi cao. Đỉnh gắn với trời, chân gắn với đất, đem lại sinh lực của trời xuống đất để sinh sôi. Nhiều nơi thờ Cao Sơn dù ở đó không có núi và đó là cách thờ Đức Thánh Cả.

- Thần Bạch Mã đại vương – vị thần trấn Đông của kinh thành Thăng Long: Theo truyền thống xưa thờ thần Bạch Mã là gắn với ước vọng cầu thần hỗ trợ để chống chọi với lũ lụt. Hiện tượng thờ thần Bạch Mã cũng đã thấy ở vùng đất thấp của Gia Lâm cũ như Trường Lâm và đền Phù Đổng. Suy cho cùng, Bạch Mã là biểu tượng của thần Mặt trời đã được người dân tôn sung theo tư duy phát triển mà trở thành thần chống lũ lụt.

- Hai vị nhân thần: Phùng An và Bảo Hoa công chúa – hai người con của đức Phùng Hưng: Theo các cụ cao niên trong làng kể lại, các vị được phối thờ đình Hoàng Cầu hiện nay vốn được thờ tại đình Đông Các nhưng do những lý do khách quan,  các long ngai, bài vị đã được nhân dân địa phương di chuyển về thờ tại đình Hoàng Cầu và được duy trì việc thờ cúng như hiện nay.

4. Loại di tích

ình Hoàng Cầu là di tích tôn giáo tín ngưỡng của làng là nơi hội họp và sinh hoạt văn hóa của cộng đồng làng xã, ngôi đình làng có quan hệ mật thiết với lịch sử và đời sống văn hóa của địa phương. Căn cứ kết quả khảo sát, nghiên cứu và căn cứ theo Luật Di sản văn hóa, xét những giá trị nổi bật của di tích thì đình Hoàng Cầu đã được xếp hạng di tích lịch sử quốc gia.

5. Giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, kiến trúc nghệ thuật của di tích

Đình Hoàng Cầu là một trong những di tích lịch sử văn hóa được khởi dựng từ sớm, là nơi tổ chức những sinh hoạt văn hóa tâm linh của cộng đồng dân cư từ xưa tới nay. Ý nghĩa và giá trị của di tích thể hiện qua nội dung lịch sử, các di vật hiện còn lưu giữ tại đình.

Thành hoàng thờ tại đình Hoàng Cầu là một trong những vị anh hùng dân tộc – nhân thần có công với nước với dân, giúp nhân dân đánh đuổi giặc ngoại xâm và phù hộ phù trì sự bình yên trong cuộc sống. Công danh, hành trạng và hình tượng, sự tích về đức Thánh được ghi lại trong lịch sử sách và tiềm thức của nhân dân địa phương. Song, tựu chung lại, đây là một dạng ín ngưỡng thờ anh hùng dân tộc chống xâm lược là truyền thống văn hóa lâu đời được kết lại từ tâm hồn của người Việt Nam. Việc thờ các vị thần là truyền thống đáng quý trọng của dân tộc ta. Các vị thần được tôn vinh là những tấm gương sáng cho mọi thế hệ người dân noi theo.

Tại đình Hoàng Cầu còn lưu giữ hệ thống 22 đạo sắc phong, trải dài từ thời Lê đến thời Nguyễn, sắc sớm nhất có niên hiệu Cảnh Hưng 28 (1767), sắc muộn nhất có niên hiệu Khải Định 9 (1924), có nội dung ca ngợi công lao, ân đức và việc phong thần cho các vị là: Bố Cái đại vương Phùng Hưng, Cao Sơn đại vương, Thần Bạch Mã, Phùng An và Bảo Hoa công chúa. 3 bia đá: 1 bia niên hiệu Chính Hòa vạn vạn niên, 1 bia Hậu tục Vi mĩ niên hiệu Tự Đức 31 (1878), 1 bia gửi giỗ niên hiệu Thành Thái thứ 5 (1893), 1 chuông đồng niên hiệu Tự Đức.

Qua hệ thống tư liệu, ngoài việc khẳng định sự ra đời của ngôi đình, còn là nguồn tư liệu quý góp phần nghiên cứu về lịch sử, xã hội,  kinh tế, văn hóa…của dân tộc ta.

Trải qua bao thăng trầm lịch sử đến nay, đình Hoàng Cầu vẫn bảo lưu được dáng vẻ của một kiến trúc cổ truyền, với quy mô truyền thống. Đặc biệt tại đình còn lưu giữ hệ thống các di vật gỗ như: Ngai thờ, bài vị, tượng phỗng… là những di vật mang phong cách nghệ thuật khá đẹp. Thông qua các hiện vật này càng phản ánh tài năng sáng tạo nghệ thuật điêu khắc truyền thống của người nghệ nhân đương thời. Bên cạnh đó những hiện vật này ngoài việc khẳng định sự ra đời của ngôi đình còn là nguồn tư liệu quý về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật trang trí giúp cho các nhà khoa học, nhà nghiên cứu hiểu sâu hơn về lịch sử, văn hóa, nghệ thuật của vùng đất nơi đây. Bên cạnh đó các di vật chính là những vật cổ quý trong kho tàng văn hóa của Thủ Đô.

Cũng như các di tích lịch sử khác, đình Hoàng Cầu là nơi sinh hoạt văn hóa tâm linh, nơi giáo dục đạo đức “uống nước nhớ nguồn” cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Hàng năm lễ hội đình Hoàng Cầu diễn ra vào 2 dịp trong năm: Ngày 12/2 và ngày 12/8 âm lịch hàng năm. Để chuẩn bị cho ngày lễ hội, từ những ngày trước hội nhân dân tổ chức bao sái ban thờ Thánh, làm lễ mộc dục… Đến ngày lễ chính, chính quyền và nhân dân tổ chức khai mạc lễ hội, với các nghi thức dâng hương, dâng hoa của hai giới các cụ phụ lão và nhân dân trong thôn.

Trong các lễ hội, các yếu tố truyền thống và hiện đại được hội tụ, ngoài ra còn tổ chức trò chơi dân gian: Chọi gà, bịt mắt đập niêu, hát quan họ trước giếng đình và các hoạt động văn hóa văn nghệ…

Hiện nay lễ hội làng Hoàng Cầu vẫn được duy trì hàng năm với hình thức tổ chức long trọng và trang nghiêm.